Odpytka › Poradniki

Schemat wypowiedzi na maturze ustnej z polskiego

Aktualizacja: 27 października 2026 · na podstawie dokumentów CKE

Na maturze ustnej każda z dwóch wypowiedzi powinna mieć wstęp ze stanowiskiem, część zasadniczą z argumentami i zakończenie z wnioskiem. Tego wymaga kryterium kompozycji CKE. W zadaniu 1 koniecznie dodaj kontekst, bo bez niego za treść dostaniesz najwyżej 4 z 8 punktów. Na obie wypowiedzi masz razem około 10 minut.

Jak CKE ocenia wypowiedź

Za każdą z dwóch wypowiedzi możesz dostać do 8 punktów za treść i do 2 punktów za kompozycję. Pełny podział punktów, z rozmową i językiem, opisaliśmy w poradniku Matura ustna z polskiego 2027. Do schematu wystarczą dwie zasady z informatora CKE:

• Treść może dostać od 5 do 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz tematu omówisz dwa elementy. W zadaniu 1 to lektura i kontekst, w zadaniu 2 materiał z zestawu i drugi tekst. Z jednym elementem dostaniesz najwyżej 4 punkty. Wyżej oceniana jest argumentacja bogata, potem zadowalająca, a najniżej powierzchowna, czyli ogólnikowa i bez przykładów.
• Kompozycja jest spójna, gdy wstęp, część zasadnicza i zakończenie tworzą logiczną całość. Jeśli za treść w zadaniu dostaniesz 0 punktów, kompozycja w tym zadaniu też dostaje 0.

Schemat wypowiedzi krok po kroku

1. Wstęp: zagadnienie i teza. Jednym lub dwoma zdaniami nazwij problem z polecenia i powiedz, jakie masz stanowisko. Teza to twoja odpowiedź na zagadnienie, a nie jego powtórzenie.
2. Część zasadnicza: 2–3 argumenty. Każdy argument to jedno zdanie myśli i konkretna scena albo fragment z lektury, który go potwierdza. Ogólniki bez przykładów to argumentacja powierzchowna.
3. Kontekst, który coś wnosi. W zadaniu 1 dodaj odwołanie spoza lektury, na przykład do innego utworu, filmu, epoki, historii albo filozofii. Powiedz wprost, jak łączy się z tematem. CKE wymaga, żeby kontekst był trafny, ale nie musi on pogłębiać zagadnienia.
4. Zakończenie: wniosek wracający do tezy. Jedno lub dwa zdania, które zbierają argumenty i potwierdzają albo uzupełniają stanowisko ze wstępu.

Czego nie robić. Według CKE kompozycja jest tylko częściowo spójna, gdy brakuje wstępu lub zakończenia, gdy jedna część nie łączy się logicznie z drugą albo gdy mówisz rzeczy bez związku z zagadnieniem. Niespójna jest wtedy, gdy nie ma części zasadniczej, gdy żadne części się nie łączą albo gdy wnioski są nieuzasadnione lub sprzeczne. Dlatego nie streszczaj całej lektury i nie dokładaj ciekawostek, które nie służą tezie.

Element po elemencie: tabela

Zadanie 1 i zadanie 2: czym różni się schemat

Budowa jest ta sama: wstęp, argumenty, zakończenie. Różni się to, na czym opierasz argumenty.

• Zadanie 1 pochodzi z listy jawnej. Argumenty bierzesz z lektury wskazanej w poleceniu, a do tego dodajesz jeden wybrany kontekst. Takie zadanie możesz przygotować wcześniej, bo listę 76 zadań znasz już teraz.
• Zadanie 2 poznajesz dopiero na egzaminie. Pierwszy element to materiał z zestawu: fragment utworu, tekst nieliteracki albo obraz. Drugi element to wybrany utwór literacki albo tekst kultury. Przy zadaniach o języku drugim elementem mogą też być twoje własne doświadczenia komunikacyjne. Drugim tekstem może być lektura obowiązkowa, uzupełniająca albo inny utwór, także wiersz.

Jak wykorzystać 15 minut przygotowania

Masz najwyżej 15 minut na oba zadania. CKE pozwala w tym czasie przygotować ramowy plan wypowiedzi, konspekt albo notatki pomocnicze. Piszesz je na kartkach z pieczątką szkoły, nie na wydruku zestawu, i zabierasz ze sobą do stolika, przy którym mówisz.

Nasza sugestia, a nie zasada CKE: po około 7 minut na każde zadanie i minuta na przeczytanie planu. Notatka do jednego zadania może wyglądać tak:

• T: teza w jednym zdaniu,
• A1, A2, A3: hasło argumentu i scena, która go potwierdza,
• K: kontekst albo drugi tekst i jedno słowo o tym, jak łączy się z tematem,
• W: wniosek, który wraca do tezy.

Pisz hasła, a nie całe zdania. Tak zmieścisz się w czasie, a w trakcie mówienia wystarczy jedno spojrzenie na kartkę.

Jak rozłożyć 10 minut mówienia

Według CKE na obie wypowiedzi masz łącznie około 10 minut. Możesz mówić krócej, a sam czas nie może być jedynym kryterium oceny. Komisja nie przerywa wypowiedzi, chyba że skończy się czas. Jeśli pierwsza wypowiedź trwa dłużej niż 7 minut, członek komisji powie ci, ile czasu zostało. Kolejność wybierasz sama (sam).

Nasza sugestia: mniej więcej po 5 minut na zadanie, w tym pół minuty na wstęp i pół minuty na zakończenie. Po wypowiedziach jest jeszcze około 5 minut rozmowy z komisją, w której zwykle padają pytania o to, co powiedziałaś (powiedziałeś).

Jak ćwiczyć schemat na głos

1. Wylosuj zadanie w naszej losowarce zadań jawnych, zamiast wybierać ulubione lektury.
2. Zrób notatkę T, A, K, W w kilka minut.
3. Mów na głos z timerem i nagraj się. Losowarka ma timer i nagrywanie, a nagranie zostaje w twojej przeglądarce.
4. Odsłuchaj i sprawdź listę: czy padła teza, czy każdy argument miał przykład, czy był kontekst i czy zakończenie wróciło do tezy.
5. Powtórz słabe zadania za kilka dni, zamiast uczyć się gotowych wypowiedzi na pamięć. Komisja dopytuje, a wyuczony tekst łatwo się sypie.

Odpytka — wkrótce. Odi wysłucha twojej wypowiedzi, sprawdzi, czy była teza, argumenty, kontekst i zakończenie, a potem dopyta jak komisja. Zapisz się, a damy znać, gdy będzie można przećwiczyć to z Odim.

Źródła

• CKE, Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025 (opis zadań, przebieg części ustnej, zasady oceniania treści i kompozycji, kontekst). Stan na 27 października 2026 r. to wciąż aktualna wersja dla języka polskiego.
• CKE, Informacja o sposobie organizacji i przeprowadzania egzaminu maturalnego w roku szkolnym 2026/2027, sekcja 20 (notatki na kartkach z pieczątką szkoły, czas wypowiedzi, informacja po 7 minutach).
• CKE, Komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. w sprawie listy jawnych zadań w części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w latach 2026–2028.